098 606393
Վերջերս հրապարակված տեսանյութային ռեպորտաժն ուսումնասիրում է Հայաստանի քրեակատարողական հիմնարկներում ինքնավնասման դեպքերի և ինքնասպանության փորձերի աճող թիվը՝ ընդգծելով ազատությունից զրկված անձանց առջև ծառացած բարդ խնդիրները, ինչպես նաև նրանց կյանքի և առողջության պաշտպանության պետության պարտականությունները։ Քրեակատարողական հիմնարկներում աշխատող բժշկական մասնագետները նշում են, որ օտար մարմիններ կուլ տալու և ինքնավնասման այլ ձևերի դեպքերը գնալով ավելի հաճախակի են դարձել։ Ռեպորտաժում ներկայացված պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ 2025 թվականին 183 անձ ընդհանուր առմամբ կատարել է ինքնավնասման 617 դեպք, ինչը վկայում է այն մասին, որ բազմաթիվ անձինք բազմիցս դիմել են ինքնավնասման։ Ռեպորտաժն անդրադառնում է նաև այս դեպքերի պատճառների վերաբերյալ տարբեր տեսակետներին։ Մինչդեռ քրեակատարողական հիմնարկների բժշկական անձնակազմը ինքնավնասումը հաճախ կապում է կալանավորված անձանց քրեական գործերի կամ անձնական հանգամանքների հետ, Հանրային մոնիթորինգի խմբի անդամները և ազատությունից զրկված անձինք հիմնական նպաստող գործոնների շարքում նշում են առողջապահական ծառայությունների անբավարարությունը, բժշկական օգնության տրամադրման ուշացումները, դեղորայքի սահմանափակ հասանելիությունը, մասնագետների խորհրդատվությունների անբավարարությունը և բժշկական պատշաճ վերահսկողության բացակայությունը։ Հանրային մոնիթորինգի խմբի տվյալներով՝ առավել հաճախ արձանագրվող պատճառների թվում են բժշկական օգնություն ստանալու վերաբերյալ դիմումներին ուշ արձագանքելը, բանտարկյալներին քաղաքացիական հիվանդանոցներ տեղափոխելու դժվարությունները, դեղորայքի անբավարար տրամադրումը, պահման պայմանները, սննդի որակը, ինչպես նաև պայմանական վաղաժամկետ ազատման դիմումների և քրեական վարույթների հետ կապված խնդիրները։ Ռեպորտաժում ներկայացվում են նաև մի շարք ողբերգական դեպքեր, այդ թվում՝ 2025 թվականին «Արմավիր» քրեակատարողական հիմնարկում բանտարկյալի ինքնասպանության դեպքը։ Հանրային մոնիթորինգի խմբի տվյալներով՝ այդ անձը նախկինում բազմիցս դիմել էր ծանր ինքնավնասման, տառապում էր հոգեկան առողջության լուրջ խնդիրներից և բազմիցս ազդանշաններ էր տվել բժշկական ու հոգեբանական միջամտության անհրաժեշտության մասին, սակայն ի վերջո ինքնասպանություն էր գործել։ Հանրային մոնիթորինգի խումբն ընդգծում է, որ ինքնավնասման կամ ինքնասպանության յուրաքանչյուր փորձ պետք է դիտարկվի որպես լուրջ նախազգուշացնող ազդանշան, որը պահանջում է ժամանակին բժշկական, հոգեբանական և հոգեբուժական միջամտություն։ Նման ողբերգությունների կանխարգելումը պահանջում է արդյունավետ առողջապահական ծառայություններ, շարունակական վերահսկողություն և իրավասու մարմինների համակարգված գործողություններ։ Համապատասխան առողջապահական ծառայությունների, հոգեկան առողջության պահպանմանն ուղղված ծառայությունների և արժանապատիվ պահման պայմանների հասանելիության ապահովումը շարունակում է մնալ պետության կարևորագույն պարտավորություններից մեկը՝ ինչպես Հայաստանի օրենսդրության, այնպես էլ մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշների համաձայն։